Plaats in het staatsbestel

De Tweede Kamer is de rechtstreeks gekozen volksvertegenwoordiging. Het kabinet moet het vertrouwen genieten van een meerderheid van de Tweede Kamer; dit is het geval totdat het tegendeel blijkt, doordat bijvoorbeeld een motie van wantrouwen wordt aangenomen. De Tweede Kamer wordt, omdat ze rechtstreeks wordt gekozen en meer rechten heeft, belangrijker gevonden dan de Eerste Kamer, ook al zijn beide formeel gezien gelijkwaardig.

Rechtstreeks gekozen volksvertegenwoordiging

De Tweede Kamer is de rechtstreeks gekozen volksvertegenwoordiging en is een politiek lichaam. Zij heeft een belangrijke rol bij de totstandkoming van wetten, controleert de regering en beslist over de vraag of een kabinet of bewindspersoon (minister of staatssecretaris) voldoende vertrouwen heeft.

De leden van de Tweede Kamer die via de kandidatenlijst van een politieke partij gekozen zijn, vormen fracties.

De Tweede Kamer is een Hoog College van Staat.

Meer over Hoge Colleges van Staat

Positie ten opzichte van het kabinet

Hoewel Tweede Kamer en kabinet een eigen plaats hebben in het staatsbestel, bestaan er ook relaties tussen beide. Een kabinet wordt gevormd op basis van de politieke krachtsverhoudingen in de Tweede Kamer. Reeds lang is het gebruikelijk dat tijdens de vorming van het kabinet (de kabinetsformatie) afspraken worden gemaakt over het door het kabinet te voeren beleid. Zulke afspraken worden vastgelegd in een regeerakkoord.

Het kabinet legt verantwoording af aan de Tweede Kamer op basis van de ministeriële verantwoordelijkheid. Ministers en staatssecretarissen dienen het vertrouwen te genieten van een meerderheid van de Tweede Kamer. Dit laatste wordt de vertrouwensregel genoemd, waarbij geldt dat er vertrouwen bestaat totdat het tegendeel blijkt.

	Vertrouwensregel
	Ministeriële verantwoordelijkheid

Positie ten opzichte van de Eerste Kamer

Behalve met het kabinet bestaat er ook een relatie met de Eerste Kamer. Als ongeschreven regel geldt dat de direct gekozen Tweede Kamer het politieke primaat heeft boven de indirect gekozen Eerste Kamer. Formeel zijn beide echter gelijkwaardig, maar in tegenstelling tot de Tweede Kamer kan de Eerste Kamer geen wetsvoorstellen amenderen en kunnen Eerste-Kamerleden geen initiatiefwetsvoorstellen indienen.

De Eerste Kamer kan elk wetsvoorstel verwerpen, ook als daar in de Tweede Kamer een ruime meerderheid voor was. In de praktijk stelt de Eerste Kamer zich meestal terughoudend op, en vermijdt zij ernstige conflicten.

Een uitzondering was de Nacht van Wiegel in 1999, toen het voorstel voor invoering van een correctief referendum (onderdeel van het regeerakkoord) niet de vereiste tweederde meerderheid behaalde doordat VVD-senator Wiegel tegen stemde. Doordat bij Grondwetsherziening zo'n tweederde meerderheid vereist is, is de kans op conflicten hierover overigens groter dan bij 'gewone' wetsvoorstellen.

Meer over de verhouding tussen de Tweede en Eerste Kamer

Trias politica

De ideeën van de Franse filosoof Montesquieu over de trias politica hebben internationaal grote invloed op de staatsinrichting gehad. Hij beschreef deze ideeën in zijn boek De l'esprit des lois ('Over de geest van de wetten') uit 1748. Volgens de trias politica is het het beste als er een evenwicht bestaat tussen de wetgevende, uitvoerende en rechtsprekende macht. Ook in Nederland is sprake van spreiding van deze machten, maar niet in de meest zuivere vorm.




	Rechtstreeks gekozen volksvertegenwoordiging

	Positie ten opzichte van het kabinet

	Positie ten opzichte van de Eerste Kamer

	Trias politica



Home Route