Lijstencombinatie

Partijen die zijn geregistreerd voor deelname aan de Tweede Kamerverkiezingen, en die in alle kieskringen een lijst hebben ingediend, kunnen als lijstencombinatie (lijstverbinding) deelnemen aan de Tweede Kamerverkiezingen onder de voorwaarde dat ze dat in alle kieskringen doen. Aan de Tweede Kamerverkiezingen van 2002 en 2003 deden twee lijstencombinaties mee: de combinatie GroenLinks-SP en de combinatie SGP-ChristenUnie.

Door het aangaan van een lijstverbinding profiteren de deelnemende partijen van het voordeel dat grotere partijen hebben bij de systematiek voor de verdeling van restzetels volgens de methode van de grootste gemiddelden. De verdeling van restzetels binnen de lijsten van de combinatie (volgens de methode van de grootste overschotten) werkt in het voordeel van kleinere partijen in de lijstverbinding.

Wat is een lijstencombinatie?

Er is sprake van een lijstencombinatie, ook wel lijstverbinding genoemd, wanneer twee of meer politieke partijen een gemeenschappelijke verklaring inleveren bij het centraal stembureau waarin staat dat ze hun lijsten met elkaar verbinden.

Voorwaarden

Een lijstverbinding voor de Tweede-Kamerverkiezingen moet volgens artikel I 10 van de Kieswet aan de volgende voorwaarden voldoen:

de aanduiding (dat wil zeggen: de naam) van de betreffende politieke groeperingen moet voor de betreffende Tweede-Kamerverkiezing zijn geregistreerd;

de partijen die de lijstverbinding aangaan moeten in alle kieskringen een lijst hebben ingediend;

in alle kieskringen moet sprake zijn van een lijstencombinatie tussen de betreffende partijen.

Toewijzing van zetels aan een lijstencombinatie

Voor de vaststelling van de zetelverdeling deelt het centraal stembureau de som van de stemcijfers van alle lijsten door het aantal te verdelen zetels, oftewel door 150 in het geval van de Tweede-Kamerverkiezingen. Het aldus verkregen quotiënt heet de kiesdeler. Door het stemcijfer van een lijst te delen door de kiesdeler en het quotiënt indien nodig naar beneden op het eerste gehele getal af te ronden, wordt berekend op hoeveel zetels een lijst minimaal recht heeft.

Een lijstencombinatie wordt bij de bepaling van het aantal toe te wijzen zetels behandeld als één lijst (de stemcijfers van de verbonden lijsten worden dus bij elkaar opgeteld), onder de voorwaarde dat aan ten minste twee van de verbonden lijsten ook zelfstandig een zetel zou zijn toegewezen. Verbonden lijsten die zelfstandig geen zetel zouden hebben verworven, worden voor de zetelverdeling uitgesloten geacht van de lijstencombinatie.

Restzetelverdeling tussen lijsten(combinaties)
Aangezien bij de hier beschreven berekening een aantal zetels overblijft, de zogenaamde restzetels, moeten deze nog over de partijen worden verdeeld. De restzetels worden achtereenvolgens toegewezen aan de lijsten die na toewijzing van de zetel het grootste gemiddelde aantal stemmen per toegewezen zetel hebben. Bij gelijke gemiddelden vindt loting plaats. Lijsten met een stemcijfer dat kleiner is dan de kiesdeler komen bij de Tweede-Kamerverkiezingen niet in aanmerking voor een restzetel.

Deze manier van restzetelverdeling werkt in het voordeel van grotere partijen. Door het aangaan van een lijstencombinatie wordt de kans op het binnenhalen van restzetels voor de lijstverbinding als geheel dus vergroot.

Zetelverdeling binnen lijstencombinaties
Nadat aldus het totaal aantal zetels waar de lijstencombinatie recht op heeft is vastgesteld, moeten de zetels verdeeld worden over de aan de combinatie deelnemende partijen. Hiertoe wordt het stemcijfer van de lijstencombinatie gedeeld door het totaal aantal behaalde zetels van de lijstencombinatie; het quotiënt wordt de combinatiekiesdeler genoemd. Door de stemcijfers van de afzonderlijke deelnemende lijsten te delen door de combinatiekiesdeler en het quotiënt indien nodig naar beneden af te ronden op het eerste gehele getal, worden de zetels aan de deelnemende lijsten toegewezen.

Door de afronding naar beneden kan ook nu weer sprake zijn van restzetels die verdeeld moeten worden. Deze restzetels worden achtereenvolgens toegewezen aan de lijsten van de combinatie waarvan de stemcijfers (als gevolg van de afronding) bij deling door de combinatiekiesdeler de grootste overschotten hebben. Bij gelijke overschotten vindt loting plaats.

Deze manier van restzetelverdeling werkt in het voordeel van kleinere partijen.

Voor- en nadelen van lijstencombinaties

Een lijstencombinatie profiteert bij de restzetelverdeling tussen de lijsten(combinaties) van het feit dat de restzetelverdeling volgens de methode van de grootste gemiddelden in het voordeel werkt van grotere partijen. Door het aangaan van een lijstverbinding wordt als het ware tijdelijk (voor de berekening van de restzetels) een grotere partij gecreëerd. De lijstencombinatie als geheel kan er qua zetels nooit op achteruit gaan vergeleken met de situatie dat er geen combinatie zou zijn.

De restzetelverdeling binnen een lijstencombinatie, volgens de methode van de grootste overschotten, werkt in het voordeel van de kleinere partij(en) binnen de combinatie. Voor de grote partij is er zelfs een kleine kans dat er een zetel verloren gaat vergeleken met de situatie dat er geen combinatie zou zijn. De kans dat de grotere partij ook profiteert is overigens groter dan de kans dat de grotere partij slechter af is door de lijstverbinding.

Een nadeel van een lijstencombinatie kan zijn, dat kiezers het niet op prijs stellen dat een stem op de ene partij ook uitpakt ten gunste van een andere partij waarop de kiezer niet heeft gestemd. Natuurlijk kunnen er ook kiezers zijn die sympathie hebben voor alle partijen binnen de combinatie, en dan geldt dit bezwaar niet, integendeel.

Lijstencombinaties in de praktijk

In het verleden hebben er lijstencombinaties deelgenomen aan de Tweede-Kamerverkiezingen. Zo deden bij de verkiezingen van 1986 combinaties mee van SGP, RPF en GPV, en van PPR, PSP en CPN. In de laatstgenoemde lijstverbinding haalde de CPN niet zelfstandig de kiesdeler en werd daarom voor de zetelverdeling buiten de lijstencombinatie geplaatst. De CPN haalde in 1986 dan ook geen Tweede-Kamerzetel.

Zeteltoewijzing




	Wat is een lijstencombinatie?

	Voorwaarden

	Toewijzing van zetels aan een lijstencombinatie

	Voor- en nadelen van lijstencombinaties

	Lijstencombinaties in de praktijk



Home Route