Kiezers

Kiesrecht

	Kiesrecht
	Een democratie wordt onder andere gekenmerkt door vrije, geheime en algemene verkiezingen waarbij een volksvertegenwoordiging door en uit het volk wordt gekozen. Met andere woorden het volk kiest een volksvertegenwoordiging.

	Kandidaatstelling
	Wie in de Tweede Kamer wil gaan zitten zal zich kandidaat moeten stellen. Meestal sluit iemand zich aan bij een politieke partij maar dat hoeft niet. Dus zowel een politieke groepering, mits geregistreerd, als een 'particuliere' kiezer kunnen een kandidatenlijst inleveren.

	Verkiezingsuitslag
	Het tellen van de stemmen na een verkiezing is geen sinecure. Gelukkig is met de komst van de stemcomputer veel handmatig telwerk uit handen genomen. De procedures die de telling met zich meebrengt en de rollen van de stembureaus en burgemeesters, zijn daardoor niet veranderd.

Kiesstelsel

	Kiesstelsel
	De wijze waarop de volksvertegenwoordiging wordt gekozen, noemen we het kiesstelsel. Dit stelsel is medebepalend voor het type bestuur dat een land heeft. In Nederland hebben we evenredige vertegenwoordiging. In andere landen zien we ook wel een meerderheidsstelsels.

Stemmen

	Oproepingskaart
	Wie kiesgerechtigd is mag op de verkiezingsdag tussen 07.30 en 21.00 uur gaan stemmen. Ten minste veertien dagen daarvoor ontvangen de kiesgerechtigden een oproepingskaart om te stemmen in het genoemde stembureau. In gemeenten die meedoen met het experiment 'stemmen in een willekeurig stemlokaal' ontvangen geen oproepingskaart maar een stempas.

In ander stembureau

Een kiezer die op de dag van de verkiezingen niet in het op de oproepingskaart genoemde stembureau kan of wil stemmen kan een verzoek indienen in een ander stembureau zijn stem uit te brengen. Gemeenten die meedoen met het experiment 'stemmen in een willekeurig stembureau' versturen geen oproepingskaart maar een stempas. Met zo'n stempas kan weliswaar wel in ieder stembureau binnen de gemeente worden gestemd, maar niet in een stembureau buiten de gemeente.

	Per volmacht
	Sinds 1928 is het mogelijk per volmacht te stemmen. Kiezers die niet zelf kunnen stemmen, bijvoorbeeld omdat zij in het buitenland op vakantie zijn, of omdat zij ziek zijn, kunnen op die manier toch hun stem uitbrengen. Ook personen die in bewaring zijn gesteld kunnen op deze manier stemmen.

	Per brief
	Nederlanders in het buitenland kunnen sinds 1983 van hun stemrecht voor de Tweede-Kamerverkiezingen en voor de Europese verkiezingen gebruik maken. Deze mogelijkheid is er alleen voor stemgerechtigden

	Op verkiezingsdag
	Op de verkiezingsdag zijn de stembureaus van half acht 's ochtends tot negen uur 's avonds open. Iedereen die dan mag kiezen, kan dan zijn stem uit brengen. Wie niet zelf kan stemmen, kan iemand anders machtigen. In het stembureau mag geen campagne gevoerd worden.

Burgerinitiatief

Sinds 1 mei 2006 bestaat de mogelijkheid om via een burgerinitiatief een onderwerp op de Tweede Kameragenda te plaatsen. Tot dusverre werden in twee gevallen voldoende handtekeningen verzameld om het initiatief te mogen indienen. Het burgerinitiatief voor rookvrije horeca voldeed volgens de Tweede Kamer echter niet aan de voorschriften, omdat er in de twee jaar voorafgaand aan de indiening al over was besloten. Over het burgerinitiatief 'Stop fout vlees' werd op 13 december 2007 in de Tweede Kamer gedebatteerd.

Bestuurlijke vernieuwing

Het kabinet-Balkenende IV wil een staatscommissie instellen die onder meer zal adviseren over het opnemen van een preambule en een 'recht op leven' in de Grondwet. Tegenstanders vinden een mogelijke verwijzing naar joods-christelijke waarden in de preambule in strijd met de scheiding tussen kerk en staat. Opnemen van het recht op leven zou een belemmerende invloed kunnen hebben op de abortuspraktijk. Het kabinet wil de gemeenteraad meer formele zeggenschap geven over de benoeming van de burgemeester.

Referendum

Op dit moment is er in Nederland geen wettelijke regeling voor een referendum op landelijk niveau. In de Grondwet staat dat de Nederlandse volksvertegenwoordigers hun taak zonder last moeten kunnen uitvoeren, wat betekent dat er van een bindend referendum geen sprake kan zijn. Er is echter geen artikel in de Grondwet dat de overheid verbiedt om de bevolking om advies te vragen door middel van een niet-bindend referendum. Lokale overheden maken hiervan inmiddels regelmatig gebruik via een gemeentelijke referendumverordening of een burgemeestersreferendum. Ook werd er in 2005 een niet-bindend landelijk referendum over de invoering van een Europese Grondwet gehouden.

Gekozen premier

Het ambt van minister-president heeft in Nederland in de loop der jaren veranderingen ondergaan. Op internationaal gebied is zijn positie sterker geworden doordat hij als vertegenwoordiger van Nederland in internationale organisaties fungeert. Op nationaal gebied is zijn positie sterker geworden door de ontzuiling en het toegenomen belang van de media. Daardoor is de minister-president inmiddels steeds meer regeringsleider en steeds minder 'primus inter pares'. Die kiezer heeft echter nog steeds weinig invloed op wie er na de kabinetsformatie uiteindelijk de minister-president wordt.

Gekozen burgemeester

De burgemeester wordt in Nederland door de Kroon benoemd na een openbare aanbeveling van twee kandidaten door de gemeenteraad. Sinds 2001 is het mogelijk om hier een raadplegend referendum voor te houden. Daarbij kan de bevolking kiezen tussen twee vooraf door de raad geselecteerde kandidaten. Ook kan de gemeenteraad sinds 2001 een aanbeveling tot ontslag indienen bij de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. De minister kan de aanbeveling voor benoeming of ontslag alleen om zwaarwegende redenen weigeren.

Vernieuwing kiesstelsel

Nederland heeft een kiesstelsel dat gebaseerd is op evenredige vertegenwoordiging. Dat wil zeggen dat elke partij het aantal zetels in het parlement krijgt dat overeenkomt met het percentage stemmen. Zo'n systeem staat tegenover een districtenstelsel, waarbij aan een gebied (district) een of meer zetels zijn gekoppeld. Degene die in dat district de meerderheid behaalt krijgt de zetels van dat district. Ook een combinatie van een systeem van evenredige vertegenwoordiging en een districtenstelsel is mogelijk. Zo'n systeem hanteert Duitsland bijvoorbeeld.

Nieuw enquêterecht

In het voorjaar van 2004 vond het parlement dat de Wet op de Parlementaire Enquête aan vernieuwing toe was. Ook moest er een wettelijke regeling komen voor een parlementair onderzoek dat niet de vorm van een enquête heeft. Aanleiding hiervoor waren enquêtes en onderzoeken in het recente verleden, zoals de Bouwenquete en het Parlementair onderzoek infrastructuurprojecten, waarbij bleek dat de huidige wet niet voldeed. Een commissie onder leiding van PvdA'er Klaas de Vries kreeg de opdracht om een nieuw initiatiefvoorstel Wet op de Parlementaire Enquête te maken.

Eerste Kamer

Nederland heeft een tweekamerstelsel: naast de volksvertegenwoordiging in de Tweede Kamer is er een senaat, de Eerste Kamer. Al sinds jaar en dag zijn er behalve voorstanders ook tegenstanders die het nut van de Eerste Kamer in twijfel trekken. Voorstanders wijzen op het nut van een extra reflectie op de juridische aspecten van wetgeving. Tegenstanders vinden dat de Eerste Kamer te veel politieke macht heeft voor een instelling die niet rechtstreeks door de bevolking wordt gekozen. De Nationale conventie heeft in 2006 aanbevolen de Eerste Kamer een éénmalig terugzendrecht te geven, waarbij het eindoordeel blijft liggen bij de Eerste Kamer. De conventie wil voor wat betreft de Eerste Kamerverkiezing terug naar de situatie van voor 1983.

Grondwetsherzieningsprocedure

Belangrijke wijzigingen op het gebied van bestuurlijke vernieuwing vergen vaak een wijziging van de Grondwet. Zo'n wijziging is echter moeilijker te realiseren dan een gewone wetswijziging. In de eerste plaats moeten de Eerste en de Tweede Kamer de wijziging in twee lezingen behandelen. Daarbij is tussen beide lezingen een ontbinding van de Tweede Kamer vereist, zodat de kiezer zich over de voorgenomen Grondwetswijziging kan uitspreken. Bij de tweede lezing is bovendien in beide Kamers een tweederde meerderheid nodig.

	Constitutionele toetsing
	De Tweede Kamer heeft in het najaar van 2004 een initiatiefwetsvoorstel van Femke Halsema aangenomen dat constitutionele toetsing door de rechter mogelijk moet maken. Bedoeling is de rechter een beperkte bevoegdheid te geven om wetten aan de Grondwet te toetsen. De Nationale conventie steunt het initiatief-Halsema. De conventie beval in 2006 ook aan een Constitutioneel Hof in te stellen.

	Nationale conventie
	In september 2006 deed de Nationale conventie aanbevelingen voor bestuurlijke vernieuwing in een rapport met de titel 'Hart voor de publieke zaak'. De CDA'er Rein Jan Hoekstra was voorzitter van de conventie, die werd ingesteld door minister Pechtold.

	Historische ontwikkeling
	Ondanks diverse pogingen daartoe en het instellen van een aantal staatscommissies is het voor de voorstanders daarvan moeilijk gebleken om staatkundige of bestuurlijke vernieuwingen door te voeren. Zo liepen plannen voor een correctief referendum en een gekozen burgemeester vast in de Eerste Kamer. Toch zijn er ook wel dingen veranderd.




	Kiesrecht

	Kiesstelsel

	Stemmen

	Burgerinitiatief

	Bestuurlijke vernieuwing



Home Route