Mr. L.A. Donker

Foto Mr. L.A. Donker
Vooraanstaand Rotterdamse SDAP- en PvdA politicus. Was advocaat en bezat als jurist veel gezag in de Tweede Kamer. Leidde vijf jaar op voortreffelijke wijze de parlementaire enquête regeringsbeleid 1940-1945. Volgde in 1951 Van der Goes op als fractieleider. Werd minister van Justitie in het derde kabinet-Drees, na zelf eerder als formateur te zijn opgetreden. Had een grote werkkracht en bracht een groot aantal wetten tot stand, zoals nieuwe regelingen voor ontslag, voogdij en ondertoezichtstelling, en een nieuwe wet over administratieve rechtspraak. Eiste daardoor veel van zijn ambtenaren en ook van zichzelf. Overleed enkele maanden voor het einde van de kabinetsperiode.

SDAP, PvdA
in de periode 1935-1956: lid Tweede Kamer, fractievoorzitter TK, minister

[ V ][ ^^ ]

voornamen

Leendert Antonie

[ V ][ ^^ ]

personalia

geboorteplaats en -datum
Almkerk (N.Br.), 7 september 1899

overlijdensplaats en -datum
Rotterdam, 4 februari 1956

begraafplaats en -datum
Driehuis-Westerveld, 8 februari 1956 (crematie)

levensbeschouwing
-   Nederlands Hervormd (opgevoed)
-   geen godsdienst

[ V ][ ^^ ]

partij/stroming

partij(en)
-   SDAP (Sociaal-Democratische Arbeiderspartij), van 1921 tot 9 februari 1946
-   PvdA (Partij van de Arbeid), vanaf 9 februari 1946

[ V ][ ^^ ]

loopbaan

-   advocaat en procureur te Rotterdam, van 1924 tot 1 september 1952
-   lid gemeenteraad van Rotterdam, van 6 september 1927 tot 1 september 1941
-   lid Provinciale Staten van Zuid-Holland, van 7 juli 1931 tot 1 september 1941
-   lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 2 oktober 1935 tot 2 september 1952
-   geïnterneerd gijzelaarskamp te Sint-Michielsgestel, van augustus 1942 tot december 1943
-   ondergedoken in de Betuwe, van december 1943 tot oktober 1944
-   lid gemeenteraad van Rotterdam, van 9 november 1945 tot 2 september 1952
-   lid Provinciale Staten van Zuid-Holland, van 20 juni 1946 tot 2 september 1952
-   fractievoorzitter PvdA Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 15 januari 1951 tot 2 september 1952 (vanwege ziekte nam Burger voor hem tot september 1951 waar)
-   minister van Justitie, van 2 september 1952 tot 4 februari 1956

[ V ][ ^^ ]

partijpolitieke functies

-   secretaris SDAP-commissie voorbereiding rapport "Nieuwe Organen", vanaf 1926
-   lid SDAP-commissie ter bestudering van de huwelijkswetgeving, vanaf mei 1926
-   fractievoorzitter SDAP gemeenteraad van Rotterdam, van 1 september 1931 tot 1 september 1941
-   voorzitter Sociaal-Democratische Vereeniging voor Bevrijd Gebied, vanaf januari 1945 (oprichter)
-   lid ereraad SDAP, 1945 (beoordeling rol partijleden tijdens de bezetting; bedankte hiervoor omdat hij het fundamenteel oneens was met het gevoerde beleid)
-   fractievoorzitter PvdA gemeenteraad van Rotterdam, van november 1945 tot 2 september 1952

[ V ][ ^^ ]

nevenfuncties

-   lid Ambtenarengerecht
-   plaatsvervangend griffier Raad van Beroep, van 1926 tot 1928
-   lid Rijkscommissie werkloosheidsverzekering, van 1930 tot 1935
-   lid bestuur Nederlandse Bond tot Kinderbescherming
-   hoofdredacteur "Het Vrije Volk", van 1 maart 1945 tot april 1945
-   lid Staatscommissie Bezettingsrecht, van 21 januari 1946 tot oktober 1952
-   plaatsvervangend voorzitter scheidsgerecht voor Ziektewet, vanaf 1946
-   lid Raad van Advies Landelijk Comité voor Rechtszekerheid, vanaf 1946
-   lid Algemeen College van Toezicht, Bijstand en Advies voor het Rijkstucht- en opvoedingswezen, omstreeks 1946
-   lid Staatscommissie inzake herziening van de Nederlandse Burgerlijke Wetgeving, van 3 december 1947 tot 2 september 1952
-   voorzitter Raad voor het Rechtsherstel, van oktober 1948 tot 2 september 1952
-   kabinetsformateur, van 5 augustus 1952 tot 21 augustus 1952

gedelegeerde commissies
-   voorzitter parlementaire enquêtecommissie regeringsbeleid 1940-1945 (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van november 1947 tot 2 september 1952
-   voorzitter vaste commissie voor privaat- en strafrecht (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van juni 1946 tot september 1952
-   voorzitter West-Indische Commissie (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van september 1951 tot september 1952
-   lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van september 1951 tot september 1952
-   voorzitter Commissie van Voorbereiding voor de wetsontwerpen inzake de Grondwetsherziening (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van november 1951 tot 1952

[ V ][ ^^ ]

opleiding

voortgezet onderwijs
-   Hogere Burgerschool te Gorinchem
-   staatsexamen gymnasium-a

academische studie
-   Nederlands recht, Gemeentelijke Universiteit te Amsterdam, van 1920 tot 22 oktober 1923 (cum laude)

[ V ][ ^^ ]

activiteiten

als parlementariër
-   Was justitiewoordvoerder van de SDAP- en PvdA-Tweede Kamerfractie

als bewindspersoon (beleidsmatig)
-   Verleende in 1952 gratie aan Lages, omdat het doodvonnis al twee jaar eerder was uitgesproken en hij langer uitstel in strijd met een behoorlijke rechtstoepassing achtte
-   Had een groot aandeel in de totstandkoming van het Statuut van het Koninkrijk in 1954
-   Diende in 1954 met Beel een ontwerp-Politiewet in. Het voorstel werd in 1957 door de ministers Struijcken en Samkalden in het Staatsblad gebracht.
-   Diende wetsvoorstellen in voor de eerste vier van de negen boeken van het Nieuw Burgerlijk Wetboek
-   Diende in 1955 wetsvoorstellen in tot herziening van het kinderstrafrecht en kinderprocesrecht en tot vaststelling van een Beginselwet voor de kinderbescherming
-   Diende in 1955 samen met minister Mansholt een ontwerp-Pachtwet in. Deze werd in 1958 door de ministers Samkalden en Vondeling in het Staatsblad gebracht.
-   Bij zijn overlijden waren 21 wetsvoorstellen bij de Tweede Kamer aanhangig en 25 in voorbereiding

als bewindspersoon (wetgeving)
-   Bracht in 1953 de Wet voorziening ter wegneming van staatloosheid (Stb. 363) tot stand. Dit is vooral van belang voor Nederlanders die in vreemde krijgsdienst zijn getreden; er wordt echter niet overgegaan tot automatische naturalisatie. Het wetsvoorstel was in 1951 ingediend door minister Mulderije.
-   Bracht in 1953 een wet(Stb. 619) houdende een nieuwe regeling van het ontslagrecht tot stand. Deze bevat onder meer verlenging van de opzeggingstermijn bij ontslag door zowel werkgever als werknemer en een betere bescherming tegen 'onredelijk' ontslag. Het wetsvoorstel was in 1948 ingediend door minister Van Maarseveen.
-   Bracht in 1954 een wet (Stb. 407) tot stand inzake de invoering van een maximum leeftijdsgrens van 70 jaar voor het notarisambt en tot oprichting van een notarieel pensioenfonds.
-   Bracht in 1954 de Wet administratieve rechtspraak bedrijfsorganisatie (Stb. 416) en Tuchtrechtspraak bedrijfsorganisatie (Stb. 416) tot stand. Er komt een College van Beroep voor het bedrijfsleven waar belanghebbende beroep kunnen instellen tegen besluiten van publiekrechtelijke lichamen. De wetsvoorstellen waren in 1952 ingediend door minister Mulderije.
-   Bracht in 1954 een wet (Stb. 602) tot reorganisatie van de voogdijraden tot stand. De voogdijraden krijgen de naam raden voor de kinderbescherming en hun functie wordt verbreed.
-   Bracht in 1955 de Beroepswet (Stb. 47) tot stand over de organisatie en procedure van de Centrale Raad van Beroep en de raden van beroep inzake behandeling van twistgeschillen tussen werkgevers en werknemers. De colleges zijn belast met de administratieve rechtspraak op het gebied van de sociale zekerheid. De Centrale Raad is mede belast met hoger beroep in ambtenaren- en pensioenzaken.
-   Bracht in 1955 een wijziging (Stb. 323) van het Burgerlijk Wetboek inzake de ondertoezichtstelling van kinderen tot stand. Buitenhuisverpleging wordt in principe beperkt tot twee jaar en moet worden bevolen door de kinderrechter.
-   Bracht in 1955 de Wet op de justitiële documentatie en op de verklaringen omtrent het gedrag (Stb. 395) tot stand. Deze wet regelt de toegang tot gegevens over iemands strafblad. Justitiële gegevens zijn slechts in beperkte mate toegankelijk voor personen buiten de rechterlijke macht. De wet vervangt het besluit justitiële documentatie uit 1951.
-   Bracht in 1955 een wet inzake het tegengaan van lichtvaardige echtscheiding tot stand. Deze wet trad echter nimmer in werking. Het voorstel was in 1948 door minister Van Maarseveen ingediend.
-   Bracht in 1956 een wet (Stb. 42) tot stand waarbij de mogelijkheid van adoptie werd ingevoerd. Bij adoptie staat het belang van het kind voorop. Aan het adopterend gezin wordt de eis gesteld dat het zoveel mogelijk gelijkwaardig is aan het ouderlijk milieu. Er komen eisen aan zowel de adoptief ouders als aan de eventuele samenstelling van het adoptiegezin. Ook kinderlozen mogen kinderen adopteren. Adoptiekinderen krijgen de staat van wettig kind der adoptanten en hun burgerlijke betrekkingen met de oorspronkelijke ouders en bloed- en aanverwanten houden op. Verzet van natuurlijke ouders tegen adoptie via rechtsmiddelen is mogelijk.

als (in)formateur
-   Kreeg op 5 augustus 1952 de opdracht tot vorming van een kabinet. Streefde naar vorming van een extra-parlementair kabinet van PvdA, KVP, ARP en CHU. Nadat de KVP de portefeuilleverdeling had afgewezen, vroeg hij op 21 augustus ontheffing van zijn opdracht. Vooral de bezetting van Buitenlandse Zaken en de toebedeling van Volkshuisvesting aan de PvdA waren breekpunten.

[ V ][ ^^ ]

wetenswaardigheden

algemeen
-   Werd in 1945 door Van der Goes van Naters verslagen bij de verkiezing van een nieuwe fractievoorzitter van de SDAP in de Tweede Kamer
-   Werd in augustus en september 1948, en in september 1949 en 1950 als tweede op de voordracht voor het Tweede Kamervoorzitterschap geplaatst

uit de privé-sfeer
-   Studeerde af bij prof. W.A. Bonger
-   Wist in 1944 via Wageningen door de linies naar bevrijd gebied te komen en vertrok van daar uit als vertegenwoordiger van de SDAP naar het Labour congres in Londen
-   Werd in januari 1956 getroffen door een hartaanval
-   Voorafgaande aan de crematie in Westerveld werd op 8 februari 1956 een bijeenkomst te zijner nagedachtenis gehouden in de Rotterdamse Schouwburg
-   Zijn vader was landbouwer

niet-aanvaarde politieke functies
-   minister van Justitie, 1948 (stond op de nominatie)

woonplaats(en)/adres(sen)
-   Rotterdam, vanaf 1924
-   Rotterdam, Concordiastraat 10, omstreeks 1937
-   Eindhoven, van oktober 1944 tot 1945
-   Rotterdam, Charlotte de Bourbonstraat 28, omstreeks 1946 en nog in 1955

ridderorden
Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 30 april 1949

[ V ][ ^^ ]

publicaties/bronnen

literatuur/documentatie
-   "Mr. L.A. Donker", in: Nederlands Juristenblad, 31 (1956)
-   J. Zeelenberg, "Bij de dood van Mr. L.A. Donker. Zijn werken volgen hem na", in: Socialisme en Democratie 13 (1956)
-   Redevoeringen gehouden bij het overlijden en de crematie van de heer mr. L.A. Donker, minister van Justitie (z.p., 1956) (bevat portret, redevoeringen van J. van Vollenhoven e.a.)
-   J. Bosmans, "Donker, Leendert Antonie (1899-1956)", in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel II, 130
-   D. Hillenius, "Ereraad", in: "Hillenius Gebundeld", 92 e.v.

Biografisch Woordenboek(en)
biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van Nederland

[ V ][ ^^ ]

familie/gezin

huwelijk/samenlevingsvorm
-   gehuwd te Rotterdam, 10 juni 1926 (huwelijk ontbonden 19 juli 1938)
-   gehuwd (tweede huwelijk), 25 augustus 1938

naam echtgeno(o)t(e)/partner
A.E.M. Bosma, Anna Elisabeth Maria

naam 2e echtgeno(o)t(e)/partner
G.F.A. Carstens, Georgina Frederika Augusta

kinderen
-   1 buitenechtelijke dochter (tijdens eerste huwelijk)
-   1 zoon (uit tweede huwelijk)

naam vader
A.W. Donker, Antonie Willem

geboorteplaats en/of -datum vader
Almkerk, 1869

naam moeder
H. Beuzekom, Hendrika

geboorteplaats en/of -datum moeder
Hardinxveld, 14 mei 1872



Gegevens hebben - zeker voor wat het recente verleden betreft - vooral betrekking op de periode waarin iemand politiek en bestuurlijk actief was. (Gemotiveerde) aanvullingen of correcties ontvangen wij graag. U kunt hiervoor de "reageer-knop" gebruiken.


personalia
partij/stroming
loopbaan
partijpolitieke functies
nevenfuncties
opleiding
activiteiten
wetenswaardigheden
publicaties/bronnen
familie/gezin
TXT/Print-versie voor correct en passend afdrukken (verschijnt in een nieuw venster)Reageer op deze pagina. Aanvullingen en suggesties zijn altijd welkom!
homeHome           Route